IQTISODIY SUDLARGA ELEKTRON MUROJAAT QILISH TARTIBI
Sud-huquq tizimini raqamlashtirish zamonaviy davlat boshqaruvining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasida ham sud hokimiyati faoliyatiga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish orqali fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining odil sudlovga bo‘lgan huquqlarini ta’minlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ayniqsa, iqtisodiy sudlarga elektron tartibda murojaat qilish mexanizmining joriy etilishi sud ishlarini ko‘rib chiqish jarayonida tezkorlik, shaffoflik va qulaylikni ta’minlashga xizmat qilmoqda.
Iqtisodiy sudlarga elektron tartibda murojaat qilish instituti, avvalo, O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi normalariga asoslanadi. Mazkur kodeksda da’vo arizasi, ariza va shikoyatlarni taqdim etish shakli, ularga qo‘yiladigan talablar hamda protsessual harakatlarni amalga oshirish tartibi belgilab berilgan.
Xususan, Iqtisodiy protsessual kodeks normalariga muvofiq, protsessual hujjatlar elektron shaklda taqdim etilishi mumkin bo‘lib, bunday hujjatlar elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanishi shart. Kodeksga ko‘ra, elektron shaklda taqdim etilgan da’vo arizalari va boshqa protsessual hujjatlar qog‘oz shaklida taqdim etilgan hujjatlar bilan teng yuridik kuchga ega hisoblanadi.
Shuningdek, kodeksda sudga murojaat qilish, ishni yuritish, taraflarni xabardor qilish va sud hujjatlarini yetkazishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishga ruxsat beruvchi normalar mavjud. Bu esa iqtisodiy sudlarga elektron tartibda murojaat qilishning huquqiy poydevorini mustahkamlaydi.
Bundan tashqari, ushbu institut O‘zbekiston Respublikasining «Elektron hukumat to‘g‘risida»gi Qonuni, sud-huquq tizimini raqamlashtirishga qaratilgan Prezident farmon va qarorlari hamda sud organlarining idoraviy normativ hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.
Iqtisodiy sudlarga elektron murojaat qilish amaliyoti O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining interaktiv xizmatlari portali orqali amalga oshiriladi. Ushbu portal sudlarga murojaat qilish, protsessual hujjatlarni elektron shaklda taqdim etish, ishlarning ko‘rib chiqilish holatini kuzatish hamda sud qarorlari bilan tanishish imkonini beradi.
Portal sud ishtirokchilari uchun yagona elektron maydon yaratib, sud va murojaat etuvchi o‘rtasidagi aloqani soddalashtiradi. Elektron xizmatlar orqali da’vo arizasi, ariza, shikoyat va iltimosnomalar yuborish bilan bir qatorda, sud chaqiruvlari va xabarnomalarini elektron tarzda qabul qilish imkoniyati mavjud.
Oliy sudning interaktiv xizmatlari portali orqali iqtisodiy sudlarga elektron murojaat qilish quyidagi asosiy bosqichlarda amalga oshiriladi:
- Foydalanuvchini ro‘yxatdan o‘tkazish – murojaat qiluvchi shaxs portal orqali shaxsiy kabinet yaratadi. Ro‘yxatdan o‘tish jarayonida jismoniy yoki yuridik shaxs haqidagi ma’lumotlar kiritiladi.
- Elektron raqamli imzodan foydalanish – elektron murojaatlarni tasdiqlash uchun elektron raqamli imzo qo‘llaniladi. Bu hujjatning haqiqiyligi va huquqiy kuchini ta’minlaydi.
- Protsessual hujjatni rasmiylashtirish – da’vo arizasi yoki boshqa murojaat shakli elektron tarzda to‘ldiriladi. Unda taraflar, talab mazmuni, dalillar va huquqiy asoslar ko‘rsatiladi.
- Ilova hujjatlarni taqdim etish – ish bo‘yicha ahamiyatga ega bo‘lgan barcha hujjatlar elektron fayl shaklida portal orqali yuklanadi.
- Davlat bojini elektron to‘lash – davlat boji elektron to‘lov tizimlari orqali to‘lanib, to‘lov haqidagi ma’lumot avtomatik ravishda tizimga kiritiladi.
- Murojaatni yuborish va nazorat qilish – murojaat yuborilgandan so‘ng, foydalanuvchi ishning harakatini shaxsiy kabinet orqali onlayn kuzatib borishi mumkin.
Iqtisodiy sudlarga elektron tartibda murojaat qilish quyidagi ilmiy-amaliy ahamiyatga ega:
– sud ishlarini ko‘rib chiqishda protsessual muddatlarni qisqartirish;
– sud xarajatlari va vaqt sarfini kamaytirish;
– sud faoliyatining oshkoraligi va ochiqligini ta’minlash;
– tadbirkorlik subyektlarining sud himoyasiga bo‘lgan imkoniyatlarini kengaytirish;
– inson omili ta’sirini qisqartirish orqali korrupsiya xavfini kamaytirish.
Shu bilan birga, elektron murojaat qilish amaliyotida ayrim muammolar mavjud. Jumladan, elektron raqamli imzoni olishda texnik qiyinchiliklar, ayrim hududlarda internet tarmog‘ining yetarli darajada rivojlanmaganligi hamda foydalanuvchilarning raqamli huquqiy madaniyati pastligi ushbu tizimdan to‘liq foydalanishga to‘sqinlik qilishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining interaktiv xizmatlari portali orqali iqtisodiy sudlarga elektron tartibda murojaat qilish instituti sud-huquq tizimini isloh qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. U odil sudlovga bo‘lgan huquqni amaliy ta’minlash, sud ishlarining samaradorligini oshirish va zamonaviy raqamli davlat qurish yo‘lida muhim qadam hisoblanadi. Kelgusida mazkur tizimni yanada takomillashtirish orqali iqtisodiy nizolarni hal etishda yuqori natijalarga erishish mumkin.
Abror Karimov,
Namangan tumanlararo iqtisodiy sudi raisi