ЕРГА ЭГАЛИК ҚИЛИШ БИЛАН БОҒЛИҚ МУНОСАБАТЛАР ТАРТИБГА СОЛИНДИ

Мамлакатимизда мунтазам амалга ошириб келинаётган суд-ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотлар натижасида кўчмас мулкка бўлган муносабат ижобий томонга ўзгариб, жисмоний ва юридик шахсларнинг бу борадаги ҳуқуқлари ҳимояси кучайтириб борилмоқда.

2021 йил 16 августда қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг “Ер участкаларини ажратиш ва улардан фойдаланиш, шунингдек ерларни ҳисобга олиш ва давлат ер кадастрини юритиш тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Қонуни ҳам мазкур йўналишдаги ислоҳотларнинг мантиқий давоми ҳисобланади.

Мазкур қонунга кўра, Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга бир қатор муҳим ўзгаришлар киритилди.

“Табиий ресурсларга эгалик ҳуқуқини бузиш” деб номланган 60-модданинг диспозицияси ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш деб номланган иккинчи қисми ҳамда “Ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарликни биринчи марта содир этган шахс, агар у ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасининг қайтарилишини таъминласа ва ўзбошимчалик билан эгаллаб олишнинг оқибатларини бартараф этса, жавобгарликдан озод этилади” деб баён этилган учинчи қисми мазкур қонунга асосан “Ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш, шу жумладан ушбу ер участкаларига нисбатан қонуний ҳуқуқлари мавжуд бўлмаган ҳолда улардан фойдаланиш” деб номланган иккинчи, “Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, ажратилган ер участкасига туташ бўлган ва туташ бўлмаган ер участкаларида қурилиш ишларини амалга ошириш” деб номланган учинчи ҳамда “Ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарликни биринчи марта содир этган шахс, агар у ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасининг қайтарилишини таъминласа ва ўзбошимчалик билан эгаллаб олишнинг оқибатларини бартараф этса, жавобгарликдан озод этилади”, тарзида ифодаланган тўртинчи қисмлар билан алмаштирилди ва ҳуқуқбузарлик учун маъмурий жавобгарлик кучайтирилди.

Шунингдек кодекснинг аввалги таҳририда “Суғориладиган ерларни ўзбошимчалик билан эгаллаб олишга йўл қўймаслик бўйича чоралар кўрмаслик деб номланган” 601-модданинг матни “Суғориладиган ерларни ўзбошимчалик билан эгаллаб олишга йўл қўймаслик бўйича ер эгаси, ердан фойдаланувчи ёки ижарачи томонидан чоралар кўрилмаганлиги” тарзида ифодаланган бўлса, янги таҳрирда “Суғориладиган ерларни ўзбошимчалик билан эгаллаб олишга йўл қўймаслик бўйича ер эгаси, ердан фойдаланувчи ёки ижарачи томонидан чоралар кўрилмаганлиги, шу жумладан ер участкаси ўзбошимчалик билан эгаллаб олинганлиги факти тўғрисида ваколатли органлар хабардор этилмаганлиги” тарзида ифодаланиб, ер участкаси ўзбошимчалик билан эгаллаб олинганлиги факти тўғрисида ваколатли органлар хабардор этилмаганлиги учун ҳам маъмурий жавобгарлик белгиланди.

“Хўжалик ичидаги ер тузиш лойиҳаларидан ўзбошимчалик билан четга чиқиш, давлат ер кадастри юритиш қоидаларини бузиш деб номланган 68-модданинг номи “Ер тузиш лойиҳаларидан ўзбошимчалик билан четга чиқиш, давлат ер кадастри юритиш қоидаларини бузиш” тарзида баён этилган.

Мазкур модданинг “Тасдиқланган ер тузилиши лойиҳа ҳужжатларидан тегишли рухсат бўлмай туриб четга чиқиш, худди шунингдек тегишли органлар билан келишмай туриб объектларни жойлаштириш, лойиҳалаштириш, қуриш ва уларни фойдаланишга топшириш, давлат ер кадастри юритиш қоидаларини бузиш, ерлардан фойдаланиш тўғрисидаги ҳисоботларни бузиб кўрсатиш, ахборотларни беришдан бўйин товлаш ёки нотўғри ахборот бериш” тарзида ифодаланган биринчи диспозицияси, “Тасдиқланган ер тузиш лойиҳа ҳужжатларидан тегишли рухсат бўлмай туриб четга чиқиш, худди шунингдек тегишли органлар билан келишмай туриб объектларни жойлаштириш, лойиҳалаштириш, қуриш ва уларни фойдаланишга топшириш, давлат ер кадастри юритиш қоидаларини бузиш, ерлардан фойдаланиш тўғрисидаги ҳисоботларни бузиб кўрсатиш, ахборотларни беришдан бўйин товлаш ёки нотўғри ахборот бериш” тарзида баён этилди.

Кодекснинг “Ер участкасига бўлган ҳуқуқни давлат рўйхатидан ўтказиш учун ўз вақтида мурожаат этмаслик” деб номланган 681-моддаси янги таҳрирда баён қилинган.

Жумладан, модданинг номи аввал “Ер участкасига бўлган ҳуқуқни давлат рўйхатидан ўтказиш учун ўз вақтида мурожаат этмаслик” деб номланган бўлса, ушбу таҳрирда “Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқни давлат рўйхатидан ўтказиш учун ўз вақтида мурожаат этмаслик” деб номланди.

Ҳуқуқбузарлик учун жазо сифатида фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан беш бараваригача, мансабдор шахсларга эса — ўн бараваридан ўн беш бараваригача жавобгарлик назарда тутилган бўлса, янги таҳрирда фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн баравари, мансабдор шахсларга эса — ўн беш баравари миқдорида жарима белгиланган.

Шунингдек, “Чегара ва чеклов белгиларини йўқ қилиш ёки шикастлантириш” деб номланган 69-модда янги таҳрирда баён этилган.

Жумладан, модда “Чегара белгиларини, геодезик пунктларни ва чеклов белгиларини йўқ қилиш ёки шикастлантириш” деб номланган.

Ҳуқуқбузарлик учун жавобгарлик кучайтирилиб, фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг бир бараваридан икки бараваригача, мансабдор шахсларга эса — уч бараваридан беш бараваригача миқдордаги жарима жазоси ўрнига фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан беш бараваригача, мансабдор шахсларга эса — беш бараваридан ўн бараваригача миқдорда жарима жазоси тайинланиши кўрсатилган.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга киритилган ушбу ўзгаришлар кўчмас мулк билан боғлиқ муносабатларда келиб чиқадиган ҳуқуқбузарликларга қарши курашда самарали воситалардан бири бўлиб хизмат қилади.

Умида Нишонова,

Наманган вилояти маъмурий суди судьяси

Аҳаджон Джалолов,

судья катта ёрдамчиси

ЮКСАК ЭЪТИРОФ

Юртимизда одил судловни амалга ошириш йўлидаги ислоҳотлар самараси судьялар фаолиятида ҳам ўз аксини топмоқда.

Давлатимиз раҳбарининг 2020 йил 7 декабрдаги “Судьяларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш ҳамда суд тизимида коррупциянинг олдини олиш самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони билан соҳада очиқлик ва шаффофликни таъминлашга қаратилган қатор ўзгаришлар жорий этилиб, жумладан, одил судловни амалга оширишда юқори рейтинг кўрсаткичга эга бўлган судьяларни “Ибратли судья” мукофоти билан тақдирлаш белгиланган эди. Бу йил ҳам Судьялар Олий кенгаши томонидан одил судловга эришишдаги кўрсаткичлари баробарида ўзининг чуқур билими ҳамда маънавий фазилатлари билан касбдошларига намуна бўлаётган 20 нафар судья “Ибратли судья” мукофоти билан тақдирланди.

Мазкур юксак мукофотга лойиқ кўрилганлар орасида Наманган вилоятидан фуқаролик ишлари бўйича Янгиқўрғон туманлараро судининг раиси Наргиза Халилова ҳам бор. Кўп йиллардан буён суд-ҳуқуқ тизимида самарали меҳнат қилиб келаётган Наргиза Халилованинг босиб ўтган йўли ёшларга чинакам ибрат мактабидир. Судьялар Олий кенгаши томонидан барча ҳудудларга онлайн тарзда уланган тақдирлаш маросимида “Ибратли судья” деб топилган суд тизими фидойиларига мукофотлар тантанали тарзда топширилди.

Албатта, бу адолат ва ҳақиқат йўлида фаолият олиб бораётган судьяларга рағбат ўлароқ, одил судловни қарор топтиришда юксак масъулият ҳам юклайди.

ФАРЗАНДИНИ ПУЛЛАГАН “ОНА”

Фарзанд Яратган томонидан инсониятга инъом этилган буюк неъмат, мўжиза. Зеро, у билан ҳар биримизнинг бағримиз бутун, хонадонимиз файзли. Аслини олиб қараганда бу ҳаётда барчамиз болам деб яшаймиз, ҳаракат қиламиз. Бу шубҳасиз, болажон халқ эканлигимиздан, ширинтойларимизни суйганлигимиздан далолат. Бироқ, орамизда шундайлар ҳам бор эканки, ўз жигаргўшасини, умрининг мазмуни бўлган фарзандини пуллашга ҳам тайёр. Учқўрғонлик Шаҳло Темирова (исми-шарифи ўзгартирилган) ҳамда унинг онаси Соҳиба Акрамова ана шундайлар сирасидан бўлиб чиқди.

Улар ҳали туғилмаган, ўз жигаргўшалари бўлган норасида гўдакни эҳтиёжлари йўлида бошқа бировга сотиб юбормоқчи, пулламоқчи бўлдилар. Ҳаттоки бу йўлда Шаҳлонинг оналик меҳри ҳам қаҳрга айланди. Пул инсонни ҳар-хил йўлларга бошлайди, деганлари балки шудир.

2021 йилда турмуш ўртоғи билан ажрашган Шаҳло Темированинг уч нафар фарзанди бўлиб, тўртинчи фарзандига ҳомиладор эди. Гўёки қорнидаги гўдак туғилса боқа олмаслигини рўкач қилиб, дугонаси Зилолага бола асраб олмоқчи бўлган оилаларни топишни айтади. Орадан кўп ўтмай дугонаси Нигора исмли аёлга бола керак эканлигини айтиб,  у билан Шаҳлони таништириб қўяди. Улар Шаҳлонинг онаси Соҳибанинг уйида кўришиб, она қорнида бўлган 5 ойлик чақалоқ устидан келишиб олмоқчи бўладилар. Бу борада кўпни кўрган Соҳиба норасидани бериш эвазига бир уй олиб беришни айтади. Нигора бунга имкони йўқлигини билдиргандан кейин эса, гўдакнинг нархи туширилади. Бу сафар бола эвазига банкдан олган кредит қарзларини узиш ва 1000 АҚШ доллари миқдорида пул бериш таклиф этилади. Харидор ҳам мазкур шартга кўниб, бир ҳафтадан сўнг келишилган пулнинг ярмини беришини, қолганини эса болани қўлига олганидан кейин олишларини таъкидлайди. Шу тариқа ҳали дунёга келмасданоқ ўз онаси ва бувиси томонидан кераксиз бир буюм каби сотиб юборилаётган норасида гўдак устидан келишувга эришадилар.

Айтилган кун ҳам етиб келиб, Шаҳло Нигора билан учрашади. Боланинг соғломлиги, ривожланиши яхши экани ойдинлашгач, Нигора 500 АҚШ доллари миқдоридаги пулни фарзандфуруш онага тутқазади. Бироқ, туғилмаган жоннинг устидан қилинган савдо охирига етмайди. Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходимлари Шаҳло Темировани ашёвий далиллар билан қўлга оладилар.

Мазкур қабиҳ иш жиноят ишлари бўйича Учқўрғон туман судида кўриб чиқилиб, ўз жигаргўшасини пулламоқчи бўлганларга тегишли жазо тайинланди.   

Шу ўринда бир гап. Ишончимиз комилки, ҳеч бир ота-она жигаргўшасига тикан киришини истамайди. Бирор-бир аёл фарзанди дард чекишини асло хоҳламайди. Аммо бугунги замон, инсонларнинг ҳар бир нарсага енгил-елпи қараши, пул, мол-дунёнинг ортидан қувиши уларни одамийликдан чиқариб, ҳайвон қилмайдиган ишларга қўл уришига сабаб бўляпти. Мазкур мақолада келтирилган ҳолат эса бунга яққол мисол.

Сардорбек Абдусатторов,

Жиноят ишлари бўйича Учқўрғон туман судининг раиси

УЧ АВЛОД УЧРАШУВИ

Жамиятимиздаги барча соҳаларда тарих, бугун ва келажакни ўзида мужассам этган “Уч авлод учрашувлари” маънавий-маърифий тадбирларни ўтказиш яхши анъанага айланди. Мазкур тадбирларда Наманган вилояти суд тизими ходимлари ҳам фаол иштирок этишмоқда.

Наманган давлат университетида бўлиб ўтган ана шундай “Уч авлод учрашуви”да кўп йиллар суд тизимида ишлаган фахрийлар, айни пайтда вилоятдаги маъмурий, иқтисодий судларда фаолият олиб бораётган судьялар ҳамда талабалар иштирок этдилар.

Самимий мулоқот шаклида кечган суҳбатларда суд фахрийси Абдуносир Мўминов ҳаёт тажрибалари билан ўртоқлашиб, иш фаолияти давомида рўй берган эсда қоларли ва ибратли воқеаларни сўзлаб берди.

Учрашувда сўзга чиққан Наманган вилояти судининг судьяси Жўрабек Қорабоев, вилоят маъмурий суди судьяси Умида Нишонова, Наманган туманлараро иқтисодий судининг раиси Аброрбек Каримов юртимизда фахрийларга қаратилаётган эътибор ва ғамхўрлик хақида гапириб, бугунги кунда судьяларга яратилган шарт-шароитлар, имкониятлар борасида алоҳида тўхталиб ўтдилар. Бу ўз навбатида одил судловни таъминлаш, қонун устуворлиги ва адолатни қарор топтиришда муҳим эканини таъкидладилар.

Албатта бундай учрашув-мулоқотлар талаба-ёшларнинг эртанги фаолиятида муҳим аҳамият касб этиб, уларга ўзига хос мотивация бўлиб хизмат қилади.

Наманган вилояти судининг

жамоатчилик ва ОАВ билан алоқалар бўлими

Инсон ҳуқуқларини таъминлаш – конституциявий мажбуриятдир

Президентимизнинг Олий Мажлисга ва Ўзбекистон аҳолисига мурожаатномасини диққат билан кузатдик. Узоқ йиллардан буён суд-ҳуқуқ соҳасида фаолият олиб бораётганим учун мазкур ҳужжатдаги суд-ҳуқуқ тизимида адолат ўрнатиш юзасидан давлатимиз раҳбари томонидан билдирилган фикр ва ташаббуслар катта қизиқиш уйғотди.

Албатта, охирги олти йил ичида мамлакатимизда суд-ҳуқуқ соҳасини янада такомиллаштириш, судлар мустақиллигига эришиш, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш борасида кўп ишлар амалга оширилди. Бироқ, Юртбошимиз амалга оширилган кенг кўламли ислоҳотларга қарамасдан, ҳозирда ҳам тергов сифати пастлигини,  судларда одамларнинг ортиқча овора бўлаётганликларини ҳамда суд қарорларининг ижро этилмай қолаётганлигини,  фуқароларга давлат ҳисобидан бепул юридик хизмат кўрсатадиган адвокатларни “электрон танлаш” тизими  ҳанузгача ишга туширилмаганлигини танқид остига олди.

Шунингдек, мурожаатномада  қисқа муддат ичида  ҳуқуқ-тартибот идораларини янгича ишлашга ўргатадиган,  одил судлов сифатини оширадиган тизим яратилишини алоҳида қайд этилиб, бунда энг аввало фуқароларнинг судма-суд сарсон бўлиб юришларига барҳам берилиши, вилоят судларининг одил судловга амалга ошириш борасидаги ваколатлари янада кенгайтирилиши, тинтув ўтказиш, телефон сўзлашувини эшитиш ва мулкни хатлашга санкция бериш ваколати прокурордан судга ўтказилиши, бундан кейин мулк ҳуқуқини чеклашга оид ҳар қандай ҳаракат фақат суд орқали амалга оширилиши, суд ишларида қатнашадиган алоҳида прокурорлар корпуси шакллантириши, судлар томонидан  жиноят иши фақат айблов хулосаси билан эмас, балки ҳимоячининг фикри билан бирга қабул қилиниши, одил судловни таъминлашда адвокатларнинг ҳуқуқлари ҳам кенгайтирилиши кўрсатиб ўтилди.

Бундан ташқари, мурожаатномада жиноят иши бўйича айбланувчининг ҳимоядан воз кечиши бўйича ҳар бир ҳолат юзасидан прокурор ва суд томонидан синчиклаб ўрганиладиган тизим яратилиши,  ҳуқуқбузарлик ва жиноят содир этишда гумон қилинаётган шахсларни вақтинча ушлаб туриш жойларда ҳисобга олишнинг онлайн тизими жорий этилиши ва ушбу жойларда юзни таниб олиш усуналарини ўрнатилиши ва бу орқали инсон ҳуқуқларининг ҳар қандай кўринишдаги бузилишларини олдини олиш таъминланиши алоҳида қайд этиб ўтилди. Ушбу масалаларни тез кунларда ҳал этилиши Ички ишлар тизимидаги шахсларни вақтинча ушлаб туриш жойларида охирги вақтларда учраётган қийноққа солиш ва тазйиқ  ўтказиш ҳолатларига барҳам беради.

Мурожаатномада маъмурий судларга ҳоким қароридан норози бўлиб мурожаат қилинганда, ишларни экстерриториал тартибда, яъни бошқа ҳудудда ҳам кўриш амалиёти жорий қилиниши ҳамда мамлакатимизда мулк ва инвестициянинг ҳимоясини янада кучайтириш мақсадида “Халқаро тижорат судини ташкил қилиш бўйича ҳам амалий ишлар бошланганлиги таъкидлаб ўтилди.

Мурожаатномада суд-ҳуқуқ соҳаси бўйича қайд этиб ўтилган ҳар бир йўналишдаги ишларни амалга оширилиши юртимизда инсон ҳуқуқ ва эркинликларини янада ишончли ҳимоя қилинишини таъминлашга хизмат қилади.

Абдураҳмон Сафоев,

Наманган вилояти судининг фуқаролик

ишлари бўйича судлов ҳайъати раиси

ҒУРУРИМИЗ ТИМСОЛИ

Айни кунларда мамлакатимизнинг суверенитети ва мустақиллигини ифодаловчи муқаддас тимсол бўлган Ўзбекистон республикаси Давлат байроғи қабул қилинганлигининг 31 йиллиги кенг нишонланмоқда. “Ўзбекистон Республикасининг Давлат байроғи тўғрисида”ги қонун 1991 йил 18 ноябрда Ўзбекистон Республикаси Олий кенгашининг навбатдан ташқари ўтказилган 7 сессиясида қабул қилинган.


Давлатимиз байроғи бошқа рамзлар билан бирга халқимизнинг шон-шарафи, тарихий хотираси ва интилишларини ўзида мужассам этиб, шу юртда яшовчи ҳар бир фуқарога ғурур, фахр ва ифтихор бағишлайди. Байроғимизга назар солганимизда ёки мадҳиямиз янграганда биз руҳан жўшқинликни, азму шижоатимиз ошганини, қалбимизда ғурур ва буюк истиқболга ишонч туйғусини ҳис этамиз.


Ўзида жуда катта маъно-мазмунни мужассам этган, юксак дид ва маҳорат билан пухта ишланган, бутун Ўзбекистон аҳлининг асрий орзу-истакларини, ғайрати ва шижоатини, халқимизга хос меҳмондўстликни, аждодлар ёди ҳамда миллат ғурурини мужассам этган байроғимиз сайёрамиздаги барча мамлакатларнинг давлат рамзлари орасида алоҳида ҳурмат ва эҳтиромга сазавордир.


Давлат байроғи ва унинг рамзи бугунги Ўзбекистон сарҳадида қадимда мавжуд бўлган давлатлар билан тарихан боғлиқлигини англатади ҳамда республиканинг миллий-маданий анъаналарини ўзида мужассамлаштиради.


Байроқдаги мовий ранг – тириклик мазмуни акс этган мангу осмон ва обиҳаёт рамзи. Тимсоллар тилида бу-яхшиликни, донишмандликни, ҳалолликни, шон-шуҳрат ва садоқатни билдиради. Бобомиз Амир Темур давлати байроғи ҳам мовий рангда бўлган.


Байроқдаги оқ ранг – муқаддас тинчлик рамзи бўлиб, у кун чароғонлиги ва коинот ёритқичлари билан уйғунлашиб кетади. Оқ ранг поклик, беғуборлик, софликни, орзу ва ҳаёллар тозалиги, ички гўзалликка интилишнинг тимсоли.


Яшил ранг – табиатнинг янгиланиш рамзи. У кўпгина халқларда навқиронлик, умид ва шодумонлик тимсоли ҳисобланади.


Қизил чизиқлар – вужудимизда жўшиб оқаётган ҳаётий қудрат ирмоқларини англатади.


Навқирон ярим ой тасвири бизнинг тарихий анъаналаримиз билан боғлиқ. Айни пайтда у қўлга киритилган мустақиллигимизнинг рамзи ҳам. Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғидаги 12 юлдуз тасвири тарихий анъаналаримиз, қадимги йил номамизга бевосита алоқадор. Бизнинг ўн икки юлдузга бўлган эътиборимиз Ўзбекистон сарҳадидаги қадимги давлатлар илмий тафаккурида нужум илми тараққий этганлиги билан ҳам изоҳланади.


Бугун миллий байроғимиз давлат идора ва муассасалари, ўқув юртлари, Ўзбекистон аъзо бўлган халқаро ташкилотлар, чет эллардаги элчихона ва доимий ваколатхоналаримиз пештоқида ҳилпираб турибди. Турли байрам тантаналарида, мамлакатимиз аъзолари қатнашётган халқаро миқёсдаги сиёсий маданий-маърифий тадбирларда, олимпиада ўйинларидан тортиб бошқа нуфузли спорт мусобақаларида ҳам байроғимиз Ватанимизнинг шаъни, халқимизнинг ғурурини ёрқин акс этирмоқда. Масалан, халқаро спорт беллашувларида ғалаба қозонган спортчиларимиз шарафига юртимиз байроғи баланд кўтарилиб, мадҳиямиз янграган  лаҳзаларда ҳар биримиз чексиз ҳаяжонга тушамиз, ҳеч кимдан кам эмаслигимиздан ғурурланамиз.


Хулоса ўрнида айтиш лозимки, давлатимиз байроғи тинч ва осойишта, озод ҳамда эркин ҳайётимиз, ёруғ келажагимизга бўлган ишончимиз тимсолидир.


Тўхтамурод Ражабов,

Наманган вилоят судининг

фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати судьяси


Skip to content